Brain Awareness Week: hoe je darmen meedoen met je brein
Je darmflora beïnvloedt via de darm-brein as je stress, stemming en hersengezondheid.
Lees meer
In maart 2024 publiceerde de American Heart Association een wetenschappelijke verklaring over slaap en hersengezondheid. In deze zogeheten Scientific Statement bundelen internationale experts de nieuwste inzichten over wat slaap doet met het brein en wat er gebeurt als die slaap langdurig verstoord is. De verklaring is opgesteld door een groep cardiologen, neurologen en slaaponderzoekers en geeft een overzicht van tientallen eerdere studies.
Dat onderwerp sluit direct aan bij de internationale Brain Awareness Week, die jaarlijks van 16 tot en met 22 maart plaatsvindt. Tijdens deze week vragen neuropsychologen, onderzoeksinstanties en maatschappelijke organisaties wereldwijd aandacht voor het belang van een gezond brein. In communicatie rond deze week wordt benadrukt dat breingezondheid niet alleen iets medisch is, maar juist samenhangt met dagelijkse keuzes die bepalen hoe scherp, energiek en veerkrachtig je je voelt, op je werk en daarbuiten
De centrale boodschap van het rapport is helder: slaap is geen luxe. Het is een biologische basisvoorwaarde voor een goed functionerend brein.
De American Heart Association is wereldwijd een gezaghebbende organisatie op het gebied van hart en vaatziekten. In maart 2024 publiceerde zij een Scientific Statement waarin ook de relatie tussen slaap en hersengezondheid uitgebreid wordt besproken. Zo’n verklaring is geen los experiment, maar een overzicht van bestaand wetenschappelijk bewijs. Dat maakt de conclusies extra stevig.
De auteurs schrijven: “Sleep is a critical component of overall cardiovascular and brain health.” Daarmee stellen zij namens de American Heart Association dat slaap een essentieel onderdeel is van zowel hart als hersengezondheid.
Dat klinkt misschien logisch, maar de onderbouwing is belangrijk. Want slaap beïnvloedt meerdere processen tegelijk, van geheugen tot herstel van hersencellen.
Tijdens de slaap schakelt het brein niet uit. Integendeel. In verschillende slaapfasen vinden processen plaats die overdag niet goed kunnen gebeuren.
In de verklaring staat: “During sleep, the brain engages in memory consolidation and clearance of metabolic waste.” Geheugenconsolidatie betekent dat nieuwe informatie wordt opgeslagen en verbonden met wat je al weet. Dat is cruciaal voor leren, concentratie en besluitvorming.
Daarnaast verwijzen de onderzoekers naar het opruimen van afvalstoffen. In de hersenen ontstaan voortdurend restproducten van stofwisseling. Tijdens de diepe slaap wordt het zogenoemde glymfatisch systeem actief. Dit is een soort schoonmaaksysteem dat afvalstoffen afvoert via hersenvocht. Zonder voldoende slaap werkt dit systeem minder goed.
De verklaring benoemt daarbij specifiek een belangrijk eiwit: “Disrupted sleep is associated with accumulation of beta-amyloid in the brain.” Beta amyloïd is een eiwit dat in verband wordt gebracht met de ziekte van Alzheimer. Ophoping van dit eiwit kan schadelijk zijn voor hersencellen.
Met andere woorden: slaap is het moment waarop het brein onderhoud pleegt.
Een korte periode slecht slapen is meestal geen ramp. Het lichaam kan veel opvangen. Toch waarschuwen de onderzoekers voor langdurige slaapproblemen.
In de verklaring staat: “Short sleep duration and poor sleep quality are linked to cognitive decline.” Cognitieve achteruitgang betekent dat functies zoals geheugen, aandacht en probleemoplossend vermogen minder goed gaan werken.
Daarnaast schrijven zij: “Sleep disorders are associated with structural changes in the brain.” Structurele veranderingen zijn meetbare veranderingen in de bouw van hersengebieden. Dit kan bijvoorbeeld gaan om krimp van gebieden die belangrijk zijn voor geheugen en emotie.
Deze bevindingen laten zien dat slechte slaap niet alleen invloed heeft op hoe je je voelt, maar ook op de fysieke structuur van het brein.
Een van de meest zorgwekkende punten uit het rapport is de relatie tussen slaapstoornissen en dementie. Dementie is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij het geheugen en andere denkfuncties sterk achteruitgaan.
De wetenschappers schrijven: “Growing evidence suggests that sleep disturbances may increase the risk of developing dementia.” Dat betekent dat steeds meer onderzoek laat zien dat langdurige slaapstoornissen het risico op dementie kunnen vergroten.
Het is belangrijk om te benadrukken dat dit gaat om een verband. Het betekent niet dat iedereen met slaapproblemen dementie krijgt. Toch onderstreept het hoe belangrijk slaap is als onderdeel van preventie. Preventie betekent in dit geval: gezondheidsproblemen zoveel mogelijk vóór zijn.
Opvallend in de verklaring is dat de verantwoordelijkheid niet alleen bij het individu wordt gelegd. De auteurs stellen: “Improving sleep health requires public health strategies.” Daarmee bedoelen zij dat ook beleid, werkomstandigheden en maatschappelijke factoren invloed hebben op hoe goed mensen slapen.
Denk aan ploegendiensten, werkdruk, digitale prikkels en constante bereikbaarheid. Dit zijn geen puur individuele keuzes, maar structurele factoren die slaap beïnvloeden.
Goede slaap is dus niet alleen een privékwestie. Het is een collectieve gezondheidsvoorwaarde.
Bijna tien miljoen Nederlanders hebben een werkgever. Werk bepaalt in grote mate hoe laat we naar bed gaan, hoeveel stress we ervaren en hoeveel hersteltijd we krijgen.
Als slaap zo’n fundamentele rol speelt in hersengezondheid, dan is het logisch om ook op de werkvloer aandacht te hebben voor herstel en rust. Niet als extraatje, maar als onderdeel van gezond werken.
Bewustwording is daarbij de eerste stap. Begrijpen wat slaap in het brein doet, helpt om slaapproblemen serieuzer te nemen. Niet als teken van zwakte, maar als biologisch signaal dat herstel nodig is.
Dit rapport laat zien dat hersengezondheid niet pas begint bij medische zorg, maar bij dagelijkse gewoonten zoals slaap. Wanneer organisaties ruimte maken om welzijn bespreekbaar te maken, ontstaat er meer begrip voor thema’s als overprikkeling, stress en herstel.
Juist in groepen kunnen mensen ervaren dat zij niet de enige zijn met slaapproblemen of vermoeidheid. Dat vermindert schaamte en vergroot de bereidheid om zelf stappen te zetten. Zo wordt preventie iets gezamenlijks in plaats van iets individueels.
Een gezonde samenleving vraagt om toegankelijke kennis en gedeelde verantwoordelijkheid. Door werkgevers hierbij te betrekken, kan preventie veel meer mensen bereiken.
Meer weten hoe onze trainingen werken met lotgenoten, bekijk deze pagina: https://www.hashtagsam.nl/werkwijze
Bronvermelding APA
American Heart Association. (2024, maart). Scientific Statement on Sleep Health and Cardiovascular and Brain Health. American Heart Association.
Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van AI en zorgvuldig geredigeerd door de redactie van #SAM. We geloven dat AI een waardevol hulpmiddel is om wetenschappelijke kennis toegankelijker te maken voor een breder publiek. Door complexe rapporten te vertalen naar begrijpelijke taal, maken we belangrijke inzichten over preventie beschikbaar voor iedereen, ongeacht opleidingsniveau of achtergrond.
Dit verandert niets aan de inhoud of de waarde van het oorspronkelijke onderzoek. Integendeel: het helpt om de kern en relevantie ervan beter zichtbaar te maken. Onze rol bij #SAM is dan ook om relevant onderzoek op te sporen en te zorgen dat dit bij de juiste persoon terechtkomt, op een manier die aansluit bij hun leefwereld.
We streven naar heldere uitleg, rijk aan voorbeelden en ondersteund met bronverwijzingen, visuals en praktisch toepasbare inzichten. Zo vergroten we samen de bewustwording over gezondheid en maken we preventie écht bereikbaar en begrijpelijk voor iedereen. We werken doorlopend aan het verbeteren van de instructies voor het model.
Heb je tips? Mail ronald@hashtagsam.nl
Je darmflora beïnvloedt via de darm-brein as je stress, stemming en hersengezondheid.
Ons brein is gemaakt om te overleven, niet om gelukkig te zijn. Dat verklaart stress en mentale klachten.
Onderzoek laat zien: welzijn ontstaat in verbinding. Sociale verbondenheid is geen bijzaak, maar essentieel voor preventie