Een nieuwe richtlijn voor werk-privébalans, wat betekent dat?
De nieuwe richtlijn laat zien dat werk-privébalans draait om beleving, preventie en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Lees meer
Het ene onderzoek komt uit de zorgpraktijk en laat zien hoe gesprekken over gezondheid en functioneren vorm krijgen. Het andere onderzoek zoomt in op eenzaamheid en verbondenheid als fundamentele menselijke ervaringen. Samen maken ze duidelijk waarom sociale verbondenheid geen bijzaak is, maar een kernvoorwaarde voor welzijn. Precies daarom besteden wij hier bij #SAM actief aandacht aan.
Het eerste onderzoek verscheen in november 2019 in het Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen en is geschreven door Francisca Flinterman en collega’s van GGD Amsterdam. In dit artikel vergelijken zij twee veelgebruikte instrumenten in zorg en welzijn: Mijn Positieve Gezondheid en de Zelfredzaamheid Matrix.
Het tweede onderzoek komt uit de systeemtherapie en is geschreven door Jill Michiels en Dirk De Wachter. Hun artikel Eenzaamheid en verbondenheid in de therapieruimte verscheen eveneens in 2019 en richt zich op hoe eenzaamheid en verbondenheid zich manifesteren in het leven van mensen én in professionele relaties.
Hoewel de context verschilt, leggen beide onderzoeken dezelfde kwetsbare plek bloot: mensen functioneren niet los van hun relaties. Gezondheid, welzijn en veerkracht ontstaan altijd in verbinding met anderen.
In het artikel van Flinterman en collega’s staat Mijn Positieve Gezondheid centraal als gespreksinstrument. Francisca Flinterman, epidemioloog bij GGDAmsterdam, legt uit dat dit instrument niet bedoeld is om te meten, maar om het gesprek te openen. Zij schrijft dat “Mijn Positieve Gezondheid is ontwikkeld om het brede gesprek met een cliënt aan te gaan en de cliënt zo veel mogelijk eigen regie te geven” (Flinterman, GGDAmsterdam).
Dat gesprek gaat nadrukkelijk over hoe iemand zijn leven ervaart. Niet alleen fysiek, maar ook mentaal en sociaal. Verbondenheid met anderen komt daarin vanzelf naar voren, omdat het één van de zes dimensies is die samen gezondheid vormen.
Volgens de auteurs is gezondheid daarmee geen vast gegeven, maar iets dynamisch. Zij verwijzen naar de bekende definitie waarin gezondheid wordt gezien als “het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven” (Huber et al., aangehaald door Flinterman et al., GGD Amsterdam).
Tegelijkertijd benadrukken de auteurs dat beleving en functioneren niet hetzelfde zijn. Steve Lauriks, onderzoeker bij GGD Amsterdam en betrokken bij de ontwikkeling van de Zelfredzaamheid Matrix, beschrijft dat de ZRM juist bedoeld is om objectief te kijken naar iemands situatie. In het artikel staat: “De Zelfredzaamheid Matrix meet het observeerbare functioneren van een cliënt op verschillende levensdomeinen” (Lauriks, GGD Amsterdam).
Daarmee laat het onderzoek zien dat cijfers en normen belangrijk zijn, maar nooit het hele verhaal vertellen. Zonder aandacht voor beleving, motivatie en relaties blijft ondersteuning onvolledig.
Het tweede onderzoek gaat nog een laag dieper. Jill Michiels, systeemtherapeut, en Dirk De Wachter, psychiater en hoogleraar aan de KU Leuven, plaatsen eenzaamheid nadrukkelijk in een relationeel en maatschappelijk kader.
Zij schrijven dat “eenzaamheid een intens gevoel is dat net zo onlosmakelijk bij het menselijk bestaan hoort als verbondenheid” (Michiels & De Wachter, KU Leuven). Toch rust er volgens hen een groottaboe op eenzaamheid, waardoor mensen het vaak ervaren als persoonlijk falen.
Dirk De Wachter benoemt dat scherp door te stellen dat we leven in eensamenleving waarin succes en geluk als maakbaar worden gezien. In dat licht voelt eenzaamheid al snel als iets dat je zelf verkeerd doet. Het onderzoek laat zien dat dit beeld niet klopt.
In hun analyse benadrukken Michiels en De Wachter dat echte verbondenheid ontstaat wanneer mensen zich durven laten zien, inclusief hun kwetsbaarheid. Zij beschrijven dat “een oprecht gesprek over eenzaamheid, voorbij schaamte en taboe, juist kan leiden tot authentieke verbondenheid” (Michiels & De Wachter, KU Leuven).
Belangrijk hierbij is dat verbondenheid niet hetzelfde is als altijd gezelschap hebben. Ook mensen met een groot netwerk kunnen zich eenzaam voelen. Het gaat om erkenning, betekenis en het gevoel ertoe te doen.
Beide onderzoeken maken duidelijk dat welzijn niet los te zien is van sociale relaties. Het eerste onderzoek laat zien dat gesprekken over gezondheid pas echt waardevol worden als ze ruimte geven aan betekenis en motivatie. Het tweede onderzoek laat zien dat eenzaamheid geen afwijking is, maar een menselijk gegeven dat juist vraagt om verbinding.
Samen onderstrepen ze dat investeren in sociale verbondenheid geen luxe is, maar een noodzakelijke vorm van preventie.
Bij #SAM herkennen we deze inzichten dagelijks in onze groepen. Mensen bloeien op wanneer ze merken dat ze niet alleen staan in hun uitdagingen. Daarom bieden we onder andere de training Versterk je sociale verbondenheid aan. In deze training werken deelnemers in groepsverband aan het verdiepen van contact, het doorbreken van eenzaamheid en het versterken van onderlinge steun.
Dit sluit aan bij onze overtuiging dat preventie toegankelijk moet zijn en ingebed in het dagelijks leven. Door mensen samen te brengen rondom gedeelde ervaringen ontstaat ruimte voor erkenning, motivatie en duurzame verandering. Niet door te fixen of te meten, maar door te verbinden.
Flinterman, F., Lauriks, S., de Wit, M., Cremer, S., Fassaert, T., Verhoeff,A., & Manshanden, J. (2019). Mijn Positieve Gezondheid en de Zelfredzaamheid Matrix. Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen,97, 160–164. https://doi.org/10.1007/s12508-019-00242-x
Michiels, J., & De Wachter, D. (2019). Eenzaamheid en verbondenheid in de therapieruimte. Systeemtherapie, 31(4),206–219.
Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van AI en zorgvuldig geredigeerd door de redactie van #SAM. We geloven dat AI een waardevol hulpmiddel is om wetenschappelijke kennis toegankelijker te maken voor een breder publiek. Door complexe rapporten te vertalen naar begrijpelijke taal, maken we belangrijke inzichten over preventie beschikbaar voor iedereen, ongeacht opleidingsniveau of achtergrond.
Dit verandert niets aan de inhoud of de waarde van het oorspronkelijke onderzoek. Integendeel: het helpt om de kern en relevantie ervan beter zichtbaar te maken. Onze rol bij #SAM is dan ook om relevant onderzoek op te sporen en te zorgen dat dit bij de juiste persoon terechtkomt, op een manier die aansluit bij hun leefwereld.
We streven naar heldere uitleg, rijk aan voorbeelden en ondersteund met bronverwijzingen, visuals en praktisch toepasbare inzichten. Zo vergroten we samen de bewustwording over gezondheid en maken we preventie écht bereikbaar en begrijpelijk voor iedereen. We werken doorlopend aan het verbeteren van de instructies voor het model.
Heb je tips? Mail ronald@hashtagsam.nl
De nieuwe richtlijn laat zien dat werk-privébalans draait om beleving, preventie en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Preventie werkt pas echt als we opschalen, gedrag centraal zetten en structureel samenwerken in zorg, werk en leefwereld.
Life events raken gezondheid; sociale steun beschermt kwetsbare mensen, ook in en rond het werk.