Kan de natuur een behandelkamer zijn?

Hoe natuurgerichte therapie en buitenpsychologie steeds serieuzer worden genomen

Een ongewone setting voor een vertrouwd gesprek

De meeste mensen denken bij therapie aan een kamer met twee stoelen, een plant op de vensterbank en een therapeut die luistert. Maar wat als diezelfde therapeut met jou naar buiten gaat? Als het gesprek niet plaatsvindt in een gesloten ruimte, maar op een bankje in een park, een pad door het bos of langs het water?

Het klinkt informeel, misschien zelfs laagdrempelig in de negatieve zin van het woord. Maar er is een groeiend wetenschappelijk fundament onder wat buitenpsychologie, ecotherapie of nature-based interventions wordt genoemd. En dat fundament verdient serieuze aandacht.

Wat is natuurgerichte therapie?

Onder de noemer natuurgerichte therapie vallen diverse praktijken: wandeltherapie, buiten therapiegesprekken voeren, avontuurlijke buitenprogramma's (adventure therapy), groepsgerichte activiteiten in de natuur en formele therapievormen die expliciet in een buitenomgeving worden aangeboden. De gemeenschappelijke deler is dat de natuuromgeving bewust wordt ingezet als onderdeel van het therapeutisch proces.

Martin Jordan, een Britse psychotherapeut en onderzoeker, is een van de pioniers op dit gebied. In zijn werk Nature and Therapy (2015) beschrijft hij hoe hij de omgeving niet als decor beschouwt, maar als actieve deelnemer in het therapeutisch contact. De natuur vraagt iets anders van mensen dan een kantoor: ze kunnen letterlijk bewegen, ze raken soms verrast door iets wat ze zien of horen, de ruimte is open. Voor sommige mensen is dat een drempelverlagend effect — praten terwijl je naast iemand loopt voelt anders dan direct tegenover iemand zitten.

"De therapeutische relatie in de buitenruimte is fundamenteel anders dan in een besloten kamer"

Dat is geen ongegronde bewering. Cooley en collega's publiceerden in 2020 een meta-synthese van kwalitatief onderzoek naar therapie gesprekken buiten. Wat cliënten consistent benoemden: een gevoel van meer ruimte, minder defensief reageren, meer bereidheid om moeilijke onderwerpen aan te roeren. Dat zijn geen kleine bijeffecten. Het zijn kenmerken die in therapie direct bijdragen aan de kwaliteit van het contact en daarmee aan de uitkomsten.

Wat zegt het systematisch onderzoek?

Jordan en Hinds publiceerden in 2016 een systematische review van nature-based interventions. Hun conclusie was genuanceerd maar positief: er is consistent bewijs dat blootstelling aan natuur gecombineerd met gestructureerde begeleiding gunstige effecten heeft op stemming, angst, zelfvertrouwen en sociale verbondenheid. Tegelijk wezen ze op de methodologische beperkingen van veel studies: kleine steekproeven, geen controlegroepen, wisselende definities van wat als natuur-gebaseerde interventie geldt.

Dat is belangrijk om te benoemen. De wetenschap op dit terrein groeit, maar is nog niet zo volwassen als bij sommige cognitieve gedragstherapieën. Dat betekent niet dat er geen effect is  het betekent dat het veld nog in ontwikkeling is en dat meer robuust onderzoek nodig is om duidelijker uitspraken te doen over wie baat heeft bij welke vorm van begeleiding buiten.

Meuwese en het Nederlandse perspectief

In 2024 verscheen De natuur als behandelkamer van Lisette Meuwese en collega's, een Nederlandstalig overzicht van wat er inmiddels bekend is over natuur en begeleiding. Het boek richt zich op practitioners, therapeuten, coaches, begeleiders en beschrijft zowel de wetenschappelijke basis als de praktische toepassing.

Wat daarin opvalt: de groei van het veld in Nederland is aanzienlijk. Er zijn steeds meer gecertificeerde wandeltherapeuten, buiten-coaches en zorgprofessionals die (een deel van) hun werk bewust in een natuurlijke omgeving plaatsen. Het is geen randverschijnsel meer.

"Begeleiding in de natuur vraagt om aandacht voor zowel de cliënt als de omgeving" Dat is de kern van wat Meuwese beschrijft: het gaat niet om een wandeling met een praatje, maar om bewust werken met wat de omgeving oproept en wat de beweging met iemand doet. Dat vereist specifieke vaardigheden van de begeleider, maar ook een open houding bij de cliënt.

Geen vervanging, wel aanvulling

Het is belangrijk om hier helder over te zijn: natuurgerichte therapie is geen wondermiddel en vervangt geen gespecialiseerde behandeling bij ernstige psychische problematiek. Voor mensen met complexe of acute klachten blijft gespecialiseerde zorg de basis.

Maar voor een brede groep mensen  mensen die stress ervaren, herstellen van overbelasting, vastlopen in patronen of simpelweg behoefte hebben aan meer ruimte in hun hoofd  kan begeleiding buiten een zinvolle aanvulling of alternatief zijn. Laagdrempeliger soms, anders soms. En gebaseerd op iets wat steeds beter wetenschappelijk te onderbouwen is.

Voor #SAM is dat precies de boodschap: preventie is geen eenheidsworst. Mensen zijn verschillend, en de wegen naar herstel en welzijn ook. Buiten begeleiden is één van die wegen, en verdient een serieuze plek in het gesprek over mentale gezondheid.

‍

Wees welkom op ons aankomende inspiratie-event: Meer naar buiten, minder prikkels: hoeje buiten werktijd écht beter herstelt

Wil je zelf ervaren wat meer naar buitengaan doet voor je hoofd? GZ-psychologen Christel en Irina van DeBuitenpsychologen laten je in één uur zien hoe je natuur en ontprikkeling concreet kunt inzetten voor herstel.

Maandag 18 mei  | 12:00 uur  |  Online (1 uur, incl. Q&A)  | Gratis voor alle medewerkers van #SAM-klanten. Inschrijflink beschikbaar via je organisatie. Ben je geen #SAM-klant, informeer bij ons naar de mogelijkheden hier als organisatie aan deel te nemen.

GZ-psychologen Christel Westgeest en Irina Poleacov (De Buitenpsychologen) nemen je mee in hoe buiten zijn, bewuster ontspannen en digitale ontprikkeling bijdragen aan herstel en nieuwe energie.

‍

‍

Bronnen

Cooley, S. J.,Jones, C. R., Kurtz, A., & Robertson, N. (2020). 'Into the wild': A meta-synthesis of talking therapy in natural outdoor spaces. Clinical Psychology Review, 77, 101841.

Jordan, M. (2015). Nature and therapy: Understanding counselling and psychotherapy in outdoor spaces. Routledge.

Jordan, M., & Hinds, J. (2016). Ecotherapy: Theory, research and practice. Palgrave Macmillan.

Meuwese, L.,Vaandrager, L., & Schoon, Y. (2024). De natuur als behandelkamer.

Schoon, Y. (2021).Effectiviteit van natuur-gebaseerde therapieën: een literatuuroverzicht.

Vaandrager, L.(2023). De natuur als behandelkamer: de kracht van begeleiding in de natuurvoor mentaal welbevinden. Wageningen University.

Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van AI en zorgvuldig geredigeerd door de redactie van#SAM. We geloven dat AI een waardevol hulpmiddel is om wetenschappelijke kennis toegankelijker te maken voor een breder publiek. Door complexe rapporten te vertalen naar begrijpelijke taal, maken we belangrijke inzichten over preventie beschikbaar voor iedereen, ongeacht opleidingsniveau of achtergrond.

Dit verandert niets aan de inhoud of de waarde van het oorspronkelijke onderzoek. Integendeel: het helpt om de kern en relevantie ervan beter zichtbaar te maken. Onze rol bij #SAM is dan ook om relevant onderzoek op te sporen en te zorgen dat dit bij de juiste persoon terechtkomt, op een manier die aansluit bij hun leefwereld.

We streven naar heldere uitleg, rijk aan voorbeelden en ondersteund met bronverwijzingen, visuals en praktisch toepasbare inzichten. Zo vergroten we samen de bewustwording over gezondheid en maken we preventie écht bereikbaar enb egrijpelijk voor iedereen. We werken doorlopend aan het verbeteren van de instructies voor het model.

Heb je tips? Mail: ronald@hashtagsam.nl

‍