Natuur en burn-out: wat helpt bij herstel?

Wat onderzoek zegt over buiten zijn, begeleiding en opnieuw op adem komen

Herstel is meer dan stoppen

Burn-out is niet iets wat verdwijnt zodra je stopt met werken. Wie er ooit doorheen is gegaan, weet het: zelfs weken van niets doen kan aanvoelen als wachten zonder dat er echt iets herstelt. Vermoeidheid blijft, concentratie is weg, het gevoel van regie ook. Herstel van burn-out vraagt meer dan rust. Het vraagt opbouw.

Maar opbouw waarmee? Dat is de vraag waar herstelcoaches, zorgprofessionals en onderzoekers zich al jaren mee bezighouden. En steeds vaker duikt de natuur daarin op, niet als hippie-oplossing, maar als omgeving die iets biedt wat de meeste andere plekken niet kunnen: lage prikkel intensiteit, zachte fascinatie, ruimte voor beweging en een gevoel van vrijheid zonder prestatieprikkel.

Wat onderzoek zegt over burn-out en herstel

Roos Pijpker promoveerde in 2022 aan de Rijksuniversiteit Groningen op onderzoek naar burn-out, herstel en de rol van outdoor therapy. Haar proefschrift laat zien dat gestructureerde outdoor programma's, waarbij mensen in groepen buiten bewegen, wandelen en reflecteren onder begeleiding, kunnen bijdragen aan het herstelproces. Niet als losstaande activiteit, maar als onderdeel van een breder traject.

"Outdoor therapy biedt een omgeving die de druk van presteren tijdelijk wegneemt en ruimte geeft voor herstel van zelfvertrouwen"

Wat opvalt in Pijpkers werk isde nadruk op begeleiding. Natuur op zichzelf is niet genoeg. Het gaat om de combinatie: beweging, groepscontact, reflectie en een gestructureerde opbouw. Mensen met burn-out zijn vaak goed in het negeren van lichaamssignalen, ze hebben die vaardigheid immers jarenlang ingezet. Buiten bewegen, in een omgeving die niets van je vraagt, kan helpen om opnieuw te leren luisteren naar wat je lichaam nodig heeft.

Owens en Bunce publiceerden in2022 een review van studies naar natuur interventies bij depressie en mentale uitputting. Hun bevindingen waren consistent: korte, gestructureerde interventies in de natuur van een paar minuten dagelijks groen tot meerdaagse outdoorprogramma's, lieten positieve effecten zien op stemming, stressbeleving en energieniveau. De effecten waren groter wanneer interventies gestructureerd waren en begeleid, vergeleken met ongestructureerd 'groen gaan'.

Forest therapy en depressieve symptomen

Lee en collega's publiceerden in 2017 een systematische review specifiek over forest therapy en depressieve symptomen. Over meerdere studies heen zagen zij een consistent patroon: blootstelling aan bosomgevingen, gecombineerd met rustige beweging, hing samen met verlaagde cortisol waarden, verminderde zelfgerapporteerde depressieveklachten en een lagere hartslag in rusttoestand.

Dat is relevant voor mensen die herstellen van burn-out, waarbij een depressieve stemming en emotionele uitputting vaak hand in hand gaan. Het suggereert dat natuur, mits goed ingezet, een omgeving kan zijn die het zenuwstelsel helpt kalmeren en daarmee de basis kan leggen voor verdere opbouw.

"Forest therapy bleek gerelateerd aan significant lagere scores op depressie- en angstschalen in vergelijking met controlegroepen"

Salutogenese: kijken naar wat helpt

Een begrip dat inherstel onderzoek steeds vaker opduikt, is salutogenese, een term bedacht door de medisch socioloog Aaron Antonovsky. Het staat voor een benadering die niet vraagt wat mensen ziek maakt, maar wat hen gezond houdt en wat bijdraagt aan herstel en veerkracht. Natuur past goed in dat frame.

Meuwese en collega's beschrijven in hun werk hoe de natuur mensen kan helpen om opnieuw een gevoel van betekenis, overzicht en competentie op te bouwen, drie factoren die Antonovsky identificeerde als kern van psychische veerkracht. In een bosrijke omgeving wandelen is voor niemand competitief. Er is geen maatstaf, geen collega die sneller is, geen deadline. Dat maakt het voor sommige mensen een plek waar ze opnieuw klein kunnen beginnen zonder te falen.

Wat dit betekent in de praktijk

Voor #SAM is de boodschap niet dat werkgevers hun zieke medewerkers de natuur in moeten sturen. Herstel van burn-out vraagt om professionele begeleiding, een aangepast werk hervattingtraject en soms ook psychologische of medische ondersteuning.

Maar de inzichten uit dit onderzoek zijn wel degelijk bruikbaar. Ze laten zien dat de omgeving waarin herstel plaatsvindt ertoe doet. Dat beweging in een lage-prikkel omgeving zinvol kan zijn naast formele behandeling. En dat werkgevers er goed aan doen om te investeren in hersteltrajecten die ruimte laten voor het langzame, niet-meetbare deel van herstel, het deel waar een boswandeling soms meer doet dan een spreadsheet met voortgang.

‍

Wees welkom op ons aankomende inspiratie-event: Meer naar buiten, minder prikkels: hoeje buiten werktijd écht beter herstelt

Wil je zelf ervaren wat meer naar buitengaan doet voor je hoofd? GZ-psychologen Christel en Irina van DeBuitenpsychologen laten je in één uur zien hoe je natuur en ontprikkeling concreet kunt inzetten voor herstel.

Maandag 18 mei  | 12:00 uur  |  Online (1 uur, incl. Q&A)  | Gratis voor alle medewerkers van #SAM-klanten. Inschrijflink beschikbaar via je organisatie. Ben je geen #SAM-klant, informeer bij ons naar de mogelijkheden hier als organisatie aan deel te nemen.

GZ-psychologen Christel Westgeest en Irina Poleacov (De Buitenpsychologen) nemen je mee in hoe buiten zijn, bewuster ontspannen en digitale ontprikkeling bijdragen aan herstel en nieuwe energie.

‍

‍

Bronnen

Lee, I., Choi, H.,Bang, K. S., Kim, S., Song, M., & Lee, B. (2017). Effects of foresttherapy on depressive symptoms among adults: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(3), 321.

Meuwese, L., Vaandrager, L., & Schoon, Y. (2024). De natuur als behandelkamer.

Owens, M., & Bunce, H. L. I. (2022). Nature-based interventions for depression and anxiety: A systematic review. BJ Psych Open,8(5), e152.

Pijpker, R. (2022). Burned out and back again:Exploring the role of outdoor therapy in burnout recovery [Proefschrift]. Rijksuniversiteit Groningen.

Pijpker, R.,Vaandrager, L., Compernolle, M. E. C., & Wagemakers, A. (2021). Unravellingsalutogenic mechanisms in outdoor therapy for work-related stress: A realist review. InternationalJournal of Environmental Research and Public Health, 18(10), 5137.

‍

Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van AI en zorgvuldig geredigeerd door de redactie van#SAM. We geloven dat AI een waardevol hulpmiddel is om wetenschappelijke kennis toegankelijker te maken voor een breder publiek. Door complexe rapporten te vertalen naar begrijpelijke taal, maken we belangrijke inzichten over preventie beschikbaar voor iedereen, ongeacht opleidingsniveau of achtergrond.

Dit verandert niets aan de inhoud of de waarde van het oorspronkelijke onderzoek. Integendeel: het helpt om de kern en relevantie ervan beter zichtbaar te maken. Onze rol bij #SAM is dan ook om relevant onderzoek op te sporen en te zorgen dat dit bij de juiste persoon terechtkomt, op een manier die aansluit bij hun leefwereld.

We streven naar heldere uitleg, rijk aan voorbeelden en ondersteund met bronverwijzingen, visuals en praktisch toepasbare inzichten. Zo vergroten we samen de bewustwording over gezondheid en maken we preventie écht bereikbaar enb egrijpelijk voor iedereen. We werken doorlopend aan het verbeteren van de instructies voor het model.

Heb je tips? Mail: ronald@hashtagsam.nl

‍