Hoe bereik je de man die zegt dat het goed gaat?
Waarom mannen afhaken bij klassieke hulp en wat wél werkt bij privéstress en zwijgverzuim.
Lees meer
Als een man uiteindelijk uitvalt, wijst alles naar het werk. Te hoge werkdruk, een veeleisende leidinggevende, een reorganisatie die te lang duurde. Maar vraag je door, dan blijkt de werkplek vaak de laatste druppel, niet de emmer. Die emmer werd gevuld thuis. Met een relatie die al maanden onder spanning staat. Met zorgen over geld die 's nachts malen. Met het gevoel tekort te schieten als vader, als partner, als mens. En met de overtuiging dat je dit soort dingen niet hardop zegt.
Privéstress bij mannen is de meest onderbelichte oorzaak van zwijgverzuim. Niet omdat het zeldzaam is, maar omdat het zo zelden ter sprake komt, niet bij de huisarts, niet bij de leidinggevende, niet bij vrienden. Mannen dragen het mee, werken door, en hopen dat het vanzelf overgaat. Dat doet het zelden.
Onderzoek naar de bronnen van stress bij mannen laat een consistent patroon zien. Relatieproblemen en relatiebreuk staan structureel bovenaan. Europese epidemiologische data laten zien dat scheiding bij mannen gepaard gaat met een twee- tot drievoudig verhoogd risico op ernstige depressieve klachten vergeleken met vrouwen in dezelfde situatie. Mannen verliezen bij een scheiding vaker tegelijkertijd hun dagelijkse structuur, hun sociale netwerk én hun woonomgeving, drie ankers in één klap. In 2022 werden in Nederland bijna 38.000 echtscheidingen geregistreerd, aldus het CBS. Een groot deel van de betrokken mannen vertelde op het werk niets over wat er thuis speelde.
"Mannen lopen na een scheiding een twee- tot drievoudig verhoogd risico op ernstige depressieve klachten vergeleken met vrouwen in dezelfde situatie (Europese epidemiologische data)"
Financiële stress is een tweede grote factor. Het Nibud rapporteerde in 2023 dat 37% van de Nederlanders regelmatig financiële zorgen ervaart, maar dat mannen significant minder snel hulp zoeken bij schuldhulpverlening of financiële coaching dan vrouwen. De combinatie van schaamte en het gevoel dat je als mande financiën 'onder controle moet hebben', maakt dat de stress intern wordt gehouden, soms jarenlang.
Een derde thema dat vrijwel ontbreekt in het debat over mannelijke stress, is vaderschap. De verwachtingen aan vaders zijn de afgelopen twee decennia ingrijpend veranderd: vaders worden geacht betrokken, aanwezig en emotioneel beschikbaar te zijn, terwijl de druk om financieel te presteren nauwelijks is afgenomen. Onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP, 2022) laat zien dat vaders in Nederland gemiddeld meer werkuren maken dan moeders, minder verlof opnemen dan ze zouden willen, en tegelijkertijd aangeven onvoldoende tijd te hebben voor hun kinderen. Die kloof, tussen wie je wil zijn als vader en wat je in de praktijk kunt zijn, genereert een stille schuld die zelden een naam krijgt.
"37% van de Nederlanders ervaart regelmatig financiële zorgen - mannen zoeken significant minder snel hulp bij schuldhulpverlening dan vrouwen (Nibud,2023)"
Zelfs als een man zou willen praten over wat er thuis speelt, stuit hij op een taalprobleem. Onderzoekers Levant en Richmond beschreven in 2007 in Psychology of Men & Masculinity het fenomeen alexithymie: de moeite die mensen hebben met het herkennen en benoemen van de eigen emotionele toestand. Mannen scoren hier structureel hoger op dan vrouwen. Niet omdat ze gevoellozer zijn, maar omdat de taal voor emoties bij veel mannen minder is ontwikkeld. Ze voelen wel degelijk iets, ze kunnen er alleen geen woorden voor vinden.
Dat heeft directe gevolgen. Een man die niet kan zeggen 'ik ben overbelast' of 'het loopt thuis niet goed', zal ook niet naar zijn leidinggevende stappen. En als hij dat toch doet, zal hij het niet zo benoemen. Bovendien ziet depressie er bij mannen anders uit. Onderzoeker Zac Seidler analyseerde in 2016 in een meta-analyse van 22 studies hoe mannen met depressieve klachten zich gedragen: niet via somberheid of huilen, maar via prikkelbaarheid, risicovol gedrag en alcoholgebruik. Die signalen zijn er dus wel maar niemand herkent ze als zodanig.
"Mannen uiten depressie vaker via prikkelbaarheid, risicovol gedrag en alcohol gebruikdan via klassieke depressiesymptomen, meta-analyse van 22 studies (Seidler etal., 2016, Clinical Psychology Review)"
De Britse organisatie Mind ondervroeg in 2017 meer dan 15.000 mannen en stelde vast dat 77% van hen regelmatig gevoelens van angst, stress of depressie ervaart. Toch zoekt slechts 1 op de 8 ooit professionele hulp. De privéproblemen die aan die stress ten grondslag liggen, komen daardoor zelden aan bod, niet bij de huisarts, niet in een welzijnsprogramma, niet op het werk.
"77% van de mannen ervaart regelmatig angst, stress of depressie, slechts 1 op de 8 zoekt hulp (Mind, 2017, n=15.000)"
Daar komt bij dat veel mannen de privédruk ook werkelijk alleen dragen omdat ze niemand hebben om het aan te vertellen. Uit onderzoek van het RIVM (2022) blijkt dat ernstige eenzaamheid onder mannen tussen de 35 en 55 jaar significant vaker voorkomt dan in de publieke beeldvorming wordt erkend. Mannen in die leeftijdscategorie hebben gemiddeld kleinere sociale netwerken en minder mensen aan wie ze persoonlijke problemen toevertrouwen dan vrouwen in dezelfde levensfase. De Movember Foundation rapporteerde in 2021 dat 1 op de 4 mannen wereldwijd geen enkele persoon heeft aan wie hij persoonlijke zorgen toevertrouwt.
"1 op de 4 mannen wereldwijd heeft niemand aan wie hij persoonlijke zorgen toevertrouwt (Movember Foundation, 2021)"
Dat heeft te maken met hoe mannenvriendschappen werken. Socioloog Geoffrey Greif beschreef in Buddy System (2008) hoe mannelijke vriendschappen doorgaans activiteitsgebaseerd zijn: je doet iets samen, de verbinding zit in dat samendoen, niet in het uitwisselen van persoonlijke informatie. Als het thuis misgaat, biedt die vriendschap geen vanzelfsprekende ruimte om dat te bespreken. Mannen hebben vrienden maar geen vrienden aan wie ze dit vertellen.
Onder al deze mechanismen ligt één gemeenschappelijke drijfveer: schaamte. Schaamte om toe te geven dat het thuis niet goed gaat. Schaamte om hulp te vragen voor iets wat 'privé' is. Möller-Leimkühler beschreef in 2002 in het Journal of Affective Disorders hoe geïnternaliseerde mannelijkheidsnormen, de overtuiging dat een man sterk, zelfstandig en in controle moet zijn, de stap naar hulp zoeken blokkeren, ook als iemand rationeel weet dat die hulp goed zou zijn. Brené Brown voegde daar in Daring Greatly (2012) aan toe dat schaamte bij mannen primair werkt als faalervaring: niet sterk genoeg zijn, anderen tot last zijn. Die specifieke vorm van schaamte maakt de drempel extra hoog.
Het resultaat is meetbaar. Onderzoek van het NIVEL (2021) laat zien dat mannen de huisarts gemiddeld 30% minder vaak bezoeken dan vrouwen bij vergelijkbare klachten. Bij psychische klachten is dat verschil nog groter. En bij burn-outklachten zoeken mannen gemiddeld 18 maanden later hulp dan vrouwen, zo blijkt uit GGZ Nederland (2022), anderhalf jaar langer doorlopen met klachten die ondertussen verergeren.
"Mannen bezoeken de huisarts gemiddeld 30% minder vaak dan vrouwen bij vergelijkbare klachten (NIVEL, 2021)"
"Bij burn-outklachten zoeken mannen gemiddeld 18 maanden later hulp dan vrouwen (GGZ Nederland / CBS, 2022)"
Privéstress verdwijnt niet als iemand zijn werkplek betreedt. Hij neemt het mee, in zijn concentratie, zijn stemming, zijn energie, zijn vermogen om met druk om te gaan. Een man die thuis al op zijn tandvlees loopt, heeft op het werk een veel kleinere buffer. Kleine tegenslagen worden groot. En omdat hij het niet benoemt, ziet niemand de verbinding met wat er thuis speelt. Het zwijgen dat begint in de privésfeer, wordt zo zwijgverzuim op de werkvloer. In de volgende blog kijken we naar wat dat concreet kost, voor de man zelf en voor de organisatie.
Bronnen
Brown, B. (2012). Daring Greatly.Gotham Books.
GGZNederland. (2022). Zorg in cijfers. Gebaseerd op CBS Statline.
Greif,G.L. (2008). BuddySystem: Understanding Male Friendships. Oxford University Press.
Levant, R.F., & Richmond, K.(2007). The role of alexithymia in the masculine gender role discrepancy psychopathology link. Psychology of Men & Masculinity, 8(4), 235–244.
Mind. (2017). Get it off your chest:Men's mental health research summary. Mind UK.
Möller-Leimkühler, A.M. (2002).Barriers to help-seeking by men. Journal of Affective Disorders, 71(1–3), 1–9.
Movember Foundation. (2021). Stateof Men's Health: A global report.
Nibud.(2023). Financieel bewustzijn in Nederland: Jaarrapport.
NIVEL.(2021). Zorggebruik van mannen en vrouwen vergeleken.
RIVM.(2022). Eenzaamheid in Nederland. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
CBS.(2022). Echtscheidingen in Nederland. Centraal Bureau voor de Statistiek.
Seidler,Z.E., et al. (2016).The role of masculinity in men's help-seeking for depression. Clinical Psychology Review, 49, 106–118.
SCP.(2022). Emancipatiemonitor 2022. Sociaal en Cultureel Planbureau.
Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van AI en zorgvuldig geredigeerd door de redactie van#SAM. We geloven dat AI een waardevol hulpmiddel is om wetenschappelijke kennis toegankelijker te maken voor een breder publiek. Door complexe rapporten te vertalen naar begrijpelijke taal, maken we belangrijke inzichten over preventie beschikbaar voor iedereen, ongeacht opleidingsniveau of achtergrond.
Dit verandert niets aan de inhoud of de waarde van het oorspronkelijke onderzoek. Integendeel: het helpt om de kern en relevantie ervan beter zichtbaar te maken. Onze rol bij #SAM is dan ook om relevant onderzoek op te sporen en te zorgen dat dit bij de juiste persoon terechtkomt, op een manier die aansluit bij hun leefwereld.
We streven naar heldere uitleg, rijk aan voorbeelden en ondersteund met bronverwijzingen, visuals en praktisch toepasbare inzichten. Zo vergroten we samen de bewustwording over gezondheid en maken we preventie écht bereikbaar enb egrijpelijk voor iedereen. We werken doorlopend aan het verbeteren van de instructies voor het model.
Heb je tips? Mail: ronald@hashtagsam.nl
Waarom mannen afhaken bij klassieke hulp en wat wél werkt bij privéstress en zwijgverzuim.
Waarom privéstress bij mannen vaak onzichtbaar blijft tot het leidt tot uitval en zwijgverzuim.
Groen, wandelen en pauzes helpen stress verminderen en mentale veerkracht op het werk versterken.