Wat nieuw SCP-onderzoek laat zien over werk, zorg en het punt waarop het te zwaar wordt

In mei 2026 publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau het rapport Mantelzorg in beweging, met kerncijfers en trends over de periode 2014 tot 2024. Een maand later verscheen het vervolg, Op zoek naar verbinding, gemaakt samen met de Vrije Universiteit Amsterdam. Dat tweede rapport gaat precies over de groep waar werkgevers mee te maken hebben: mensen die een betaalde baan combineren met de zorg voor iemand die ziek is.

De omvang is groter dan de meeste organisaties vermoeden. In 2024 combineerden 2,7 miljoen Nederlanders werk met mantelzorg. In totaal gaf 39 procent van de Nederlanders mantelzorg, ruim 5,5 miljoen mensen, tegenover 33 procent tien jaar eerder. Kanker in het gezin is daar een belangrijke aanleiding voor. Bijna twee op de drie Nederlanders krijgt in het leven met kanker te maken, en lang niet altijd als patiënt.

Bij die zorg hoort vaak ook een tweede fase, die zelden wordt meegerekend. Soms loopt intensieve mantelzorg uit op verlies, en dan komt iemand terug op zijn werk als nabestaande. Uit onderzoek dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid liet uitvoeren, blijkt dat na het overlijden van een dierbareg emiddeld zo’n vijf maanden wordt verzuimd, en dat vier op de tien mensen zich ná de werkhervatting opnieuw ziek melden. Die tweede terugval hangt volgens deo nderzoekers sterk samen met onvoldoende opvang op de werkvloer. Zorg en verlies zijn dus geen aparte thema’s, maar twee delen van hetzelfde verhaal.

Waar de grens ligt

Het geruststellende deel van de bevindingen: voor de meeste mensen is die combinatie goed vol te houden. Het SCP is daar duidelijk over. Werk en mantelzorg gaan samen zolang de zorgsituatie hanteerbaar is en de werkgever flexibiliteit biedt op piekmomenten.

Maar er is ook een grens, en die is verrassend concreet. De combinatie wordt zwaar bij mensen met een omvangrijke baan en een zorgtaak van meer dan vier uur per week. Vier uur is weinig. Het is een ziekenhuisbezoek, een keer boodschappen doen en twee telefoontjes met een zorgverzekeraar. Toch is dat het punt waarop de belasting scherp begint op te lopen als het werk daarnaast gewoon doorgaat.

Dat de druk toeneemt, blijkt ook uit de aantallen. Het aantal mantelzorgers dat zich ernstig belast voelt, groeide in tien jaar van ongeveer 400.000 naar 600.000 mensen. Bij jongvolwassenen tussen 18 en 34 jaar verdubbelde het aandeel dat zich ernstig belast voelt van 6 naar 12 procent.

Het wordt zichtbaar in verzuim

Voor werkgevers vertaalt die belasting zich in iets meetbaars. Uit SCP-cijfers over 2022 blijkt dat 17 procent van de werkende mantelzorgers minstens twee weken aaneengesloten verzuimde, tegenover 11 procent van de werkenden zonder mantelzorgtaken. Onderzoek laat daarnaast zien dat langdurig verzuim en depressieve klachten toenemen wanneer werkenden mantelzorg gaan geven, ook als die zorg niet intensief is.

Voorzichtigheid is hier op zijn plaats. Deze verbanden zeggen niet dat mantelzorg de enige oorzaak is. Ook de situatie eromheen speelt mee: de ziekte zelf, de spanning in het gezin, de onzekerheid. Wat de cijfers wel duidelijk maken, is dat mantelzorg zich niet netjes buiten werktijd laat houden.

De medewerker als tussenpersoon

Het meest opvallende signaal uit het SCP-onderzoek gaat niet over de zorg zelf, maar over het regelwerk eromheen. Werkende mantelzorgers ervaren een zware last bij het organiseren van professionele zorg voor hun naaste. Het stelsel is ingewikkeld, de regeldruk is hoog, en zorgprofessionals houden volgens mantelzorgers weinig rekening met hun werksituatie. Daardoor moeten mensen zelf de verbinding leggen tussen zorgverleners en werkgever, wat het risico op overbelasting verder vergroot.

Onderzoeker Alice de Boer van het SCP en de Vrije Universiteit pleit daarom voor een aanpak waarin zorg en werk beter op elkaar worden afgestemd, om "werkende mantelzorgers niet in een onmogelijke spagaat te brengen". Het gaat dus niet alleen om verlof toekennen, maar om de last van het regelen zelf.

Werkgevers willen daar meestal best iets in betekenen. Uit eerder SCP-onderzoek onder werkgevers blijkt dat 74 procent van hen het gesprek aangaat met medewerkers bij wie de combinatie knelt. Waar het aan schort is kennis: veel werkgevers weten niet precies welke verlofregelingen bestaan, welke flexibiliteit mogelijk is en welke ondersteuning er vanuit de zorg beschikbaar is.

Wat je als werkgever kunt doen voordat het misgaat

Begin met het onderwerp benoembaar maken. Veel mensen melden zich niet als mantelzorger, omdat ze het woord niet op zichzelf betrekken of bang zijn dat het hun positie schaadt. Wie er in teamgesprekken gewoon naar vraagt, hoort het eerder. Zorg vervolgens dat de leidinggevende weet welke verlofvormen er zijn, zodat een medewerker dat niet zelf hoeft uit te zoeken naast alles wat er al speelt. En let vooral op piekmomenten, zoals de weken rond een diagnose, een operatie of een terugkerende behandeling. Ruimte op die momenten voorkomt vaak maanden schade later.

Voor #SAM is dit een schoolvoorbeeld van waarom preventie collectief moet zijn. De medewerker die thuis zorgt, is niet ziek en heeft geen zorgvraag. Hij valt daarmee tussen alle systemen door, tot hij zelf uitvalt. Juist op de werkvloer is dat te zien en te ondervangen, en juist daar wordt het het vaakst overgeslagen.

Tijdens het inspiratie-event Samen tegen kanker op maandag 14 september 2026 om 12:00 uur komt ook dit perspectief aan bod, met Willemijn Kranenburg van KWF Kankerbestrijding en ervaringsdeskundige Ronald Sluiter.

Bronnen

AStriBeleidsonderzoek en advies. (2011). Rouw en werk: Explorerend onderzoek naar re-integratie van nabestaanden. In opdracht van het ministerie van SocialeZaken en Werkgelegenheid. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-211057.pdf

Sociaal en Cultureel Planbureau. (2025). Kennisnotitie Mantelzorg onder werkenden. DenHaag: SCP. https://www.scp.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2025/05/13/kennisnotitie-mantelzorg-onder-werkenden/Kennisnotitie+Mantelzorg+onder+werkenden.pdf

Sociaal en Cultureel Planbureau. (2026). Mantelzorg in beweging. Kerncijfers en trends, 2014–2024. Den Haag: SCP. https://www.scp.nl/publicaties-scp/2026/05/mantelzorg-in-beweging.-kerncijfers-en-trends-2014-2024

Sociaal en Cultureel Planbureau & Vrije Universiteit Amsterdam. (2026). Op zoek naar verbinding: perspectieven op het combineren van betaald werk en mantelzorg. DenHaag: SCP. https://www.scp.nl/publicaties-scp/2026/06/combineren-van-betaald-werk-en-mantelzorg

‍

Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van AI en zorgvuldig geredigeerd door de redactie van#SAM. We geloven dat AI een waardevol hulpmiddel is om wetenschappelijke kennis toegankelijker te maken voor een breder publiek. Door complexe rapporten te vertalen naar begrijpelijke taal, maken we belangrijke inzichten over preventie beschikbaar voor iedereen, ongeacht opleidingsniveau of achtergrond.

Dit verandert niets aan de inhoud of de waarde van het oorspronkelijke onderzoek. Integendeel: het helpt om de kern en relevantie ervan beter zichtbaar te maken. Onze rol bij #SAM is dan ook om relevant onderzoek op te sporen en te zorgen dat dit bij de juiste persoon terechtkomt, op een manier die aansluit bij hun leefwereld.

We streven naar heldere uitleg, rijk aan voorbeelden en ondersteund met bronverwijzingen, visuals en praktisch toepasbare inzichten. Zo vergroten we samen de bewustwording over gezondheid en maken we preventie écht bereikbaar enb egrijpelijk voor iedereen. We werken doorlopend aan het verbeteren van de instructies voor het model.

Heb je tips? Mail: ronald@hashtagsam.nl

‍